تبلیغات
کوروش بزرگ
کوروش بزرگ



كاخ صد ستون یا تالار تخت

دومین كاخ تخت جمشید از حیث وسعت بنای شكوهمندی است در مشرق حیاط آپادانا كه تالار مركزی آن صد ستون سنگی ( ده ردیف 10 ردیفه ) داشته است و ازین روی آن را صد ستون خوانده اند . اشمیت آن را تالار تخت نامید زیرا كه وی یك صد ستون دیگر اما بسیار كوچكتر در میان دستگاه خزانه كشف كرده بود اما چون نام صد ستون بسیار مشهور و از قدیم الایام معمول بوده است ما نیز همان را به كار می بریم . ضمنا می دانیم كه صد ستون نام تخت جمشید در دوره ساسانی بوده است .


دومین كاخ تخت جمشید از حیث وسعت بنای شكوهمندی است در مشرق حیاط آپادانا كه تالار مركزی آن صد ستون سنگی ( ده ردیف 10 ردیفه ) داشته است و ازین روی آن را صد ستون خوانده اند . اشمیت آن را تالار تخت نامید زیرا كه وی یك صد ستون دیگر اما بسیار كوچكتر در میان دستگاه خزانه كشف كرده بود اما چون نام صد ستون بسیار مشهور و از قدیم الایام معمول بوده است ما نیز همان را به كار می بریم . ضمنا می دانیم كه صد ستون نام تخت جمشید در دوره ساسانی بوده است .


در شمال ایوان شمالی ، حیاطی بزرگ وجود دارد و در مشرق آن یك دستگاه ساختمانی مشتمل بر تالارها ، انبارهای سربازی ، راهروها و دالان های كوچكتر قرار دارد و در شمال حیاط كاخ نیمه تمامی است درست به شكل و طرح دروازه خشیار شا كه پیشتر توصیف شد . در مغرب حیاط ، دالانی بلند و انبار مانندی است كه در شمال بریده می شود تا دو حیاط آپادانا و صد ستون را به هم بپیوندد . یك خیابان بزرگ به طول 90 متر و عرض تقریبی 10 متر از دروازه خشیار شا به طور مستقیم رو به شرق تا به شمال دروازه نیمه تمام می رسد و این خیابان را خیابان سپاهیان می نامند زیرا می پندارند رژه سربازان جاویدان در آن انجام می گرفته است . اكنون به شرح برخی از قسمتهای مهم این كاخ می پردازیم .

تالار بسیار مهم صد ستون یا تالار تخت را خشیار شا آغاز كرد و اردشیر یكم به پایان رسانید . این مطلب را یك سنگ پی بنا كه هرتسفلد در گوشه جنوب شرقی تالار یافت گواهی می كند .

این خشت سنگی به اندازه 35 *35*5/7 سانتی متر است و بر دو روی و یك لبه آن نوشته ای به خط میخی بابلی نقر شده كه بر اساس ترجمه كامرون بدین گونه است :

(اردشیر شاه گوید : این خانه خشیار شاه ، پدر من ، پی اش را ریخت ، به تایید اهورا مزدا ، من ، اردشیر شاه ، آن را برآوردم و تمامش كردم . )

احتمالا" بنای كاخ در حدود 470 ق . م آغاز و حدود 450 ق . م تمام شده است . دیوارهای تالار ، ازاره ای از سنگ سیاه مرمر به ارتفاع 40 سانتی متر داشته است . در هر یك از دیوارها دو دریچه سنگی و نه تاقچه درست كرده بودند مگر در دیوار شمالی كه فقط دو تاقچه ( در دو گوشه ) و در عوض پنج دریچه سنگی داشته است . ده ردیف ستون هر ردیف ده تا سقف بنا را بر پای می داشته اند . زیر ستون ها همه زنگوله‌ای بوته دار و قلمه ستون ها استوانه ای شیار دار و مكلل به گل و بوته های مركب و مظهر درخت نخل بوده است . بر روی ستون های گاو دو سر گذارده بودند . بنابر تحقیقات تیلیا و همسرش ارتفاع ستون ها به 14 متر می رسیده است . از همه سر ستون های تالار تنها دو عدد بسیار زیبا و درخشان آن باقی مانده بود كه آنها را در دهه 1930 م. به شیكاگو برده‌اند.

دو درگاه جنوبی به دالان بلند و درازی باز می‌شده‌اند كه در گوشه‌ی غربی به یك اتاقك می‌پیوسته است و از این اتاق با پلكانی كوچك به قسمت شمالی حرمسرا و از آنجا به كاخ سه دری راه می‌یافته‌اند و با پلكان دیگری به دالان غربی تالار می‌رسیده‌اند. خود این دالان توسط درگاه پله‌داری به جنوب حیاط آپادانا وصل می‌گردیده است. دو درگاه شرقی به صندوق‌خانه‌ها و یا یك دالان مركب متصل بوده‌اند اما درگاه‌های شمالی به ایوانی بزرگ كه دو ردیف هشت تایی ستون داشته، باز می‌شده است. این ستون درست مانند ستون‌های تالار بوده‌ان، ولی سرستون انسان دوسر داشته‌اند یعنی مانند سرستونهای ایوان شمالی كاخ سه دری بوده‌اند. این مطلب می‌رساند كه هر دو بنا متعلق به یك دوره یعنی زمان اردشیر یكم بوده‌اند.

(یكی از ستونهای این ایوان را تعمیر و باز برپا كرده‌ایم). در دو طرف ایوان، دو اتاق برای سربازان ساخته بودند و بر درگاه آْنها، نقش سربازانی با نیزه و سپر نئین كنده بودند كه روی به درون ایوان دارند. بر جرز گوشه‌ی شمال غربی این اتاقها سر و گردن دو گاو ساخته‌اند. (یكی از آنها را در اواخر دهه‌ی پنجاه شمسی به جایش نصب كرده‌ایم.) در سرتاسر ایوان و تالار آثار سوختگی شدید و مهیبی كه هدیه‌ی اسكندر به ایرانیان بود بچشم می‌خورد. گذشتگان بقایای اشیاء سوخته و خاكستر چوب سدر متعلق به سقف را یافته‌اند و بدین سبب شكی نمانده است كه كاخهای تخت جمشید را آتش ویران كرده است.

چخار موضوع بر درگاه تالار (صدستون) حجاری شده است. یكی صحنه‌ی بارعامی است كه چهاربار، بر هر طرف دو درگاه شمالی، تكرار شده است، دوم صحنه‌ی اورنگ بران بر درگاه جنوبی است و سوم چهار نقوش (شاه شیركُش) و (پهلوان هیولا كش) است كه بر درگاه‌های شرقی و اغربی كنده شده است.

درگاه‌های شمالی

(درگاه‌های شمالی) ازنظر ارتفاع بلندتر از درگاه‌های دیگر می‌باشند، رویه ‌ی دیوار هر درگاه را به شش قسمت افقی تقسیم كرده‌اند و در قاب بالایی اردشیر یكم بر كرسی فرمانروایی نشسته است و روی به بیرون دارد. در برابر او دو عودسوز گذاشته‌اند و مردی در جامه‌ی مادی اندكی به جلو خم شده است و با دستی عصای حاجبان را گرفته و دست دیگر را بالا آورده دهانش را لمس می‌كند. پشت سر او مردی ایستاده است است كه جامه‌ی پارسی دارد اما یك شال رخجی را چند دور گرد سرش پیچیده و به دستی یك عوددان دارد و دست دیگر را روی مچ دست اول انداخته است و با احترام تمام روی به تخت پادشاه كرده است. پشت سر پادشاه سه نفر ایستاده‌اند؛ اولی كه بدون ریش و سبیل است، خواجه‌ایی درباری بوده و در جامه‌ی پارسی با كلاه شال‌وتر رخجی است، كه مگس‌پرانی را با یك دست بالای تاج پادشاه گرفته است و حوله ای به دست دیگر دارد . نفر دوم مردی است در جامه مادی كه تركش كمان دار ، تبر زین و به طور كلی اسلحه پادشاه را حمل می كند . نفر سوم سربازی است پارسی كه نیزه به دست ایستاده . همه صحنه در قابی با گل های دوازده پر محاط بوده است و بالای سر پادشاه لبه مزین سایه بان شاهی دیده می شود . شادروان سلطنتی دارای منگوله های زیبایی است كه از شرابه ها آویخته . فر ایرانی ( حلقه بالدار ) را در میان دو صف از گاوان نر قرینه هم ( در ردیف بالا ) و شیران نر غران و متقابل ( در پایین ) نقش كرده اند .

این صحنه بار عام مثل صحنه بار عام مكشوف در خزانه است ، اما دو تفاوت عمده در این میان وجود دارد . یكی اینكه در این مجلس ولیعهد پادشاه مصور نشده است دوم اینكه در این صحنه تاج پادشاه كلاه استوانه ای ساده ای است كه در بالا یك بند افقی و برجسته می خورد و دو لبه خرد پیدا می كند و این همان تاجی است كه در كاخ سه دری هم دیدیم . اما تاج خشیارشا بدانگونه كه بر درگاههای هدیش و نقش بارعام شاهی مكشوف در خزانه (كه اصلا متعلق به مركز پلكان آپادانا بوده است ) دیدیم استوانه ای است ساده كه روبه بالا تنها اندكی پهن تر می شود و هیچ لبه و بندی ندارد . گذشته از این در نقش بارعام صد ستون وی تاج و مچ پادشاه و در گردن و گوش او زینت آلات حقیقی و گران بها را به سنگ چسبانیده بوده اند و این همان وضعی است كه بر درگاه شرقی كاخ سه دری هم دیدیم ولی در صحنه بارعام خزانه چنین زیورهایی به چشم نمی خورد .

باید اینطور تصور كرد كه در اصل در جلو تخت پادشاه پنج صف از سربازان پیاده در دو گروه مقابل همدیگر رو به چپ ایستاده بوده اند ، بدانسان كه میان آنان فضایی خیابان مانند از پیش كاخ تا به پیش تخت ادامه می یافته است . اما چون هنرمند به پرداختن ژرفانمایی (پرسپكتیو ) موفق نبوده است ، این صف های كنار هم را طوری منقوش كرده است كه گفتی هر صفی روی صف دیگر جای داشته است . هر صف كامل (ده نفری) در یك قاب مزین به گل های دوازده پر محاط شده و همه جرزهای درگاه های شمالی به یك مجلس كامل از این سربازان و بارعام شاهی آراسته اند . صحنه ها طوری است كه در هر درگاهی یكایك افراد را دوبار هر بار از یك نقش كرده اند . یعنی در هر درگاه وقتی كه به سمت چپ بنگریم افرادی را می بینیم كه از سمت راست نشان داده شده اند و وقتی كه از سمت راست نگاه می كنیم همان افراد را می بینیم كه این دفعه از سمت چپ نمایانند . بنابر این در هر درگاه فقط پنج گروه ده نفری كه در پنج ردیف مقابل هم نقش شده اند . در حقیقت دو در گاه صد ستون مجموعا یكصد سرباز را در ده ردیف ده نفری نشان می دهند و و این درست همان نقشه تالار صد ستون را نشان می دهد . یعنی در این نقوش هر سربازی را به یك ستون مملكتی تشبیه كرده اند و تاج و تخت پادشاهی را متكی بر این آزادمردان دانسته اند . د رردیف اول تنها نیزه وران سپردار در جامه پارسی ( كلاه شیاردار استوانه ای دامن و قبای چین دار و كفش سه بندب ) ایستاده اند . در ردیف های دیگر دو پارسی در وسط و روبرروی هم ایستاده اند و دیگران كه یكی در میان در جامه پارسی و مادی می باشند ، نیزه ،كمان،تركش و كمان دان دارند . ما در این گروه یكصد نفری از سربازان ، یكصد فرمانده بزرگ سپاه ایران را تشخیص می دهیم كه خود پادشاه فرمانده آنان بوده است . با این حساب یكصد و یازده فرمانده را باید در اینجا بشمار آوریم و این همان شماره ای ایست كه در مورد پلكانهای ورودی تخت جمشید و نیز منازل راه شاهی هم دیدیم .

روی پادشاه منقوش در این درگاه ها به بیرون است و این مطلب می رساند كه اینها خروجی های تالار بوده اند و نه ورودی های آن .

درگاه های كوچكتر

بر درگاه های كوچكتر دیوارهای غربی و شرقی شاه را در حال نبرد با شیر و هیولا نموده اند . درگاه های شمالی دیوارهای شرقی و غربی هر كدام در دو مجلس ، شاه را نشان می دهند كه كاكل شیری بالدار و بر سر پا بلند شده را به یك دست گرفته و با دست دیگر خنجری در شكمش فرو كرده است . درگاهههای جنوبی دیوارهای غربی و شرقی شاه را در جنگ با گاوی كوهی و شیرب غران می نمایند . این نقشها همان اند كه در كاخ داریوش (تچر) و حرمسرای خشیارشا تكرار شده اند .

ر گاه های جنوبی هر كدام بر داشتن اورنگ شاهی توسط نمایندگان ملل را نشان می دهند ، اما در اینجا بر خلاف درگاه شرقی كاخ سه دری هر صحنه فقط پادشاه (اردشیر یكم ) را نشان می دهد كه توسط چهارده اورنگ بر حمل می شود ولیعهد او را نقش نكرده اند . ارتفاع این درگاه ها كمتر از درگاه های شمالی است و رویه داخلی هر جرز به چهارده قسمت تقسیم شده است كه قاب بالا مزین به تصویر اردشیر یكم است كه زیر شادروان شاهی و در سایه فر كیانی ( انسان بالدار ) بردرخت نشسته و به درون تالار برده می شود . تمام صحنه و به ویژه تصویر فر كیانی و فر ایرانی با رنگ های زیبا می درخشیده است .

و ما چاپ اول این كتاب نمونه بازساخته شده چنین نقشی را به لطف خانم و آقای تیلیا آوردیم كه اول مایكل رف و بعد دیگران آن را اقتباس كرده ،زینت بخش آثار عالمانه خود ساختند سه قسمت پایینی ، نمایندگان ملل تابع را نشان می دهند و اینها همان اند كه بر هر درگاه شرقی كاخ سه دری كنده شده اند اما در اینجا دو گروه 14 تایی نقش شده اند 4 نفر در بالا و 5 نفر در میان و 5 نفر در ردیف پایین . این صحنه بر هر درگاه دو بار بر جرزهای متقابل هم تكرار شده است . پس بر روی هم 28 نفر مختلف را نقش نموده اند ، یعنی درست همان ها كه در نقش درگاه شرقی كاخ سه دری دیدیم . در حقیقت این افراد در نظم و ترتیب و لباس و حالت درست همان اند كه در مورد پیش توصیف كردیم . پس بر هر درگاهی یك سمت از 28 نماینده اورنگ بر را البته بر دو جرز متقابل تصویر كرده اند . این ترتیب را می توان به صورت زیر نمودار ساخت :

نقش های این درگاه پادشاه را در حال ورود با تالار تخت نشان می دهد و این ثابت می كند كه راه ورودی یا خیابان میان حرامسرا و خزانه و یا پلكان رابط میان حرمسرا ، كاخ سه دری و صد ستون بوده است .

بررسی نقش های تالار كاخ صد ستون می رساند كه اینجا تالار بارعام به معنی اخص نبوده بلكه تالار سلحشوران بشمار می رفته است . یكصد سربازی كه بر درگاه های شمالی نقش شده اند ، احتمالا" نماد یكصد فرمانده نگهبانان ویژه شاهی اند كه هر یك بر نه سرباز فرماندهی داشته است و این موضوع از وسعت و موقعیت خیابان سپاهیان نیز تا"یید می شود ، زیرا اگر برای هر سرباز 90 سانتی متر مربع جای اختصاص دهیم ، هزار تن نگهبانان نخبه شاهی به یك مستطیل 9/0 * 90 متری ،یعنی درست باندازه وسعت آن خیابان ، نیاز می داشته اند و بدین ترتیب خیلی خوب در خیابان مزبور جای می گرفته و می توانسته اند از آنجا به حیاط شمالی صد ستون بروند .

قسمت اصلی كاخ همان تالار بزرگ است ( 5/68 در 5/68 متر ) كه شكلی چهار گوش و كمی بیشتر از 4600 متر مربع وسعت دارد. تالاری بدین بزرگی در جهان قدیم بی سابقه بوه است چه تالار صد ستون حتی از تالار مركزی آپادانا هم به مراتب بزرگتر است . سطح آن را 2 متر پایین تر از سطح آپادانا گرفته اند . هشت درگاه دو عدد در هر دیوار آن را به دالان ها و صندوق خانه ها و یك ایوان وصل می كند .


1390/06/19 توسط bigkorosh | نظرات ()





جلال الدین خوارزمشاهی
اریو برزن
نقش رجب
نقش رستم
پا سارگاد
تصاویر
تخت جمشید
خلیج فارس
پارسی
ایران وایرانی
زرتشت
درباره کوروش کبیر
زندگی نامه کوروش کبیر

کاساندان یگانه همسر کورش بزرگ
کوروش بزرگ
کوروش دوم (کوروش کبیر)
متن کامل منشور کوروش هخامنشی
موسیقی در دوران هخامنشیان
جامه های پارسیان در دوره هخامنشیان
الهه های ایران باستان...رب النوع
نسک ها
نـــــــــــــــــــــــــــــوروز فرخنـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــده باد
کوروش پادشاه محبوب بابل
هخامنشیان کشف قاره امریکا
ثبت عید نوروز
شب چله
دریافت سالنامه 1390
اندرز روباه
چکیده‌ای در باره گاهشماری جلالی
رویدادنامه نبونید و کورش بزرگ
ویژگی‌های عمومی جشن‌های ایرانی
تخت جمشید ترک خورد
دریافت کتاب تاریخ ده هزار ساله ایران برای موبایل
پاسداری از زبان پارسی
یادی از بزرگان تاریخ ایران زمین، کوروش بزرگ
دامنه جدید
7آبان
7 ابان روز جهانی کوروش
پند های کمبوجیه به کوروش
یک سخن بسیار زیبا از کوروش بزرگ
کورش بزرگ، در تاریخ‌نامه‌های سنتی رومانیایی
دریافت فرهنگ کوچک واژه های بیگانه بامعادل فارسی
ارتش هخامنشی

شهریور 1394
خرداد 1394
بهمن 1393
تیر 1393
فروردین 1391
دی 1390
آذر 1390
آبان 1390
مهر 1390
شهریور 1390
مرداد 1390

bigkorosh
Eli_22

پرشین نسک ...رمانهای بروز ایرانی و خارجی...داستان و کتاب
سرباز پارسی
تاریخ ایران

اینستا ۹۸
محمدرضا عسگری طراحی وب سایت
وبلاگ علمی
تاریخچه جهان
دانستنیهای جالب تاریخی
Bnd3d
كوروش كبیر
خنده بازار
پـ نـ پـ
ایرانشهر
ضد مدرسه
فرزند شمشیر
سرزمینم ایران
.:: بلاگسرا ::.
کلاغ نیوز

بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
كل مطالب : عدد

Form Object